Karagöz ve Hacivat hakkında 9 maddede neler biliyoruz

Karagöz ve Hacivat hakkında neler biliyorsunuz? 9 madde de bilgilerimizi tazelemek ve genel kültüre katkı için aç sesi…

Gölge oyunu olarak da adlandırdığımız Karagöz ve Hacivat aslında sadece bir gölge oyunu değil, genel kültürümüz ve toplumsal değerimizdir. Geleneksel bir zanaat olarak nitelendirebileceğimiz oyun şöyle gelişmektedir.

Karagöz ve Hacivat kendi aralarında karşılıklı komik diyaloglar ve atışmalar ile doğaçlama bir seyir izlerken yanlış anlaşılmalardan doğan mizah sayesinde Karagöz gölge oyunu bizleri hem eğlendirir hem düşündürür. Çoğu zaman toplumsal bir bilincin oluşmasına katkı sağlayan oyun iki munzur arkadaşın vazgeçilmez dostluklarını konu alır.

Karagöz ve Hacivat Aslında Kimdir?

Hacivat ve Karagöz’ün gerçekten bu dünyada yaşayıp yaşamadığı, eğer yaşamışlarsa da nerde yaşadıkları net olarak bilinmemektedir. Yapılan araştırmalar ve rivayetlere göre Bursa Ulucami’nin inşası esnasında çalışmış 2 işçi olarak değerlendirilmekte, (Kambur Bali Çelebi) Karagöz’ün demirci ustası, (Halil Hacı İvaz) Hacivat’ın ise duvarcı ustası olduğu söylenmektedir.

Bu Gölge Oyunu Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Yine rivayet olunur ki, bu iki arkadaş arasında geçen komik diyaloglar ve çekişmeler yüzünden inşaat işini savsaklar. Bu eğlence diğer çalışan işçileri de etkiler ve işlerin yavaşlamasına sebep olur. Orhan Gazi’nin, “Cami zamanında bitmezse kelleni alırım” dediği cami mimarı ise inşaatın bitmediğini söyler ve Karagöz ve Hacivat’ı şikayet eder. Bunun üzerine bu iki adam idam edilir. Karagöz ve Hacivat’ı çok seven ve ölümlerinden çok üzüntü duyan Şeyh Küşteri, onların kuklalarını yapar ve perde arkasından oynatmaya başlar. Ve böylece de Hacivat ve Karagöz tanınmış olur.

Aslında Gölge Oyunu Nedir?

Gölge oyunu, yüzlerce yıllık tarihe sahip bir sanat dalıdır. Kısaca anlatacak olursak, hayvan derileri kesilir ve bu derilerden çeşitli figürler oluşturulur; İnsan, hayvan ya da eşya gibi oluşturulan bu figürler bir ışık kaynağı önünde oynatılır. Bu oynatılan figürlerin gölgeleri ise sıkı gerilmiş bir perdenin üzerine yansıtılır. Seyirciler figürlerin gölgelerini izler, sanatçının sesini duyar. Bu nedenle bu gösteriye ‘gölge oyunu’ adı verilmiştir.

Karagöz Oyunu Özellikleri

Karagöz oyunu, aslında Geleneksel Türk Tiyatrosu’nun başlıca türlerinden biridir. Karagöz ve Hacivat oyunu daha çok Karagöz’ün söylenen sözleri yanlış anlamasından kaynaklı komik diyalogların ortaya çıkmasından oluşur. Buna bir de dans ve müzik eklendiğinde ortaya güzel bir şenlik çıkar. Oyunlarda gösterilen konular bazen tarihi bazen güncel konulardan seçilir. Gösteri sahibine ‘hayali’ ya da ‘hayalbaz’ denir. Hayalinin yardımcısı ise çırak, yardak, dayrezen ve sandıkkâr adlarından birini alır.

Karagöz ve Hacıvat Oyunu Karakterleri?

Karagöz Kimdir?

Oyunun en önemli kişisi diyebileceğimiz Karagöz, okumamış ve eğitim almamış bir tip olmasına rağmen zeki kişiliği ile bilinir. Kendisine söylenen sözleri hep yanlış veya tersten anlar ve sürekli başını belaya sokar. Oyun da Karagöz’ün bu davranışları üzerinden şekillenir. Geçim sıkıntısı yaşayan ve bulduğu geçici işlerle uğraşan kahramanımız neredeyse tüm oyunlarda işsizdir. Karagöz’ün dobra konuşan bu özelliğiyle de halkı temsil ettiğini söyleyenebilir.

Hacıvat kimdir?

Hacivat ise az da olsa medrese görmüş bir adamdır. Gördüğü eğitimi ve bilgisini çevresindeki insanlara iyi pazarlar. Nabza göre şerbet vermeyi bilen bu karakter az bir öğrenimle öğrenmiş olduğu Arapça ve Farsça kelimeleri sık sık tekrarlar. (Bu nedenle Karagöz, Hacivat’ı sürekli yanlış anlar.) Entellektüel görünümlüdür. Hacivat genellikle başkalarının, özellikle de Karagöz’ün üzerinden geçinmeye çalışır. Hacivat’ın özelliklerine baktığımızda da aydın kişileri yansıttığını görebiliriz.

Diğer Karakterler

Yıllardır süre gelen bu gölge oyununda karakterler sadece Karagöz ve Hacıvat değil. Bu iki karaktere ise bazen diğer tiplemeler de eşlik edebiliyor. Bu karakterlerden bazıları, Zenne (kadın), Himmet Ağa, Tuzsuz Deli Bekir (sarhoş), Arap, Acem (zengin), Kayserili (pastırmacı), Zeybek gibi isimlerden oluşur.

Gölge Oyunu

Gölge Oyunu Geleneğinin Devam Etmesi için Ne Yapmalı?

Karagöz gölge oyunu geleneği, usta-çırak ilişkisi içinde yüzyıllarca devam etmiş ve günümüze kadar gelmiştir. Ancak hakkettiği değeri hiç bir zaman bulamamıştır. Neden diyecek olursanız genellikle “Ramazan ve çocuk eğlencesi” olarak kabul görmekte bu nedenle yılda bir karşımıza çıkmaktadır. Oysa Karagöz oyunu bir halk tiyatrosu ya da gelenekli tiyatrodur ve bu sanatın gelişebilmesi için ‘Hayali’ ustaların yetiştirilmesi ve desteklenmesi, sadece Ramazan aylarında değil yıl içerisinde farklı zamanlarda farklı mekanlarda tertiplenmesi gerekir.

Bu sanata gönül vermiş, günümüzde az olsa bulunan Ustalara saygı duyulmalı, gelecek nesillere taşınması için yeni çırakların yetişmesinde destek olunmalıdır.

Karagöz Oyunu Neden Eğlencelidir?

Rengarenk kostümler, keyifli müzikler ve komik diyaloglar bir araya geldiğinde sadece çocuklar değil yetişkinleri de eğlendirmeyi başaran gösteri o dönemin kültürünü yansıtan ögeler sayesinde geçmişten günümüze şöyle bir toplumsal yapı adına zaman yolculuğu sunmaktadır. Tarihi yaşama adına severek izlediğimiz bu gösteriyi daha önce izlemediyseniz mutlaka denemelisiniz. Eğleneceğinizden eminiz…

+ +
    1. Öğretmen 23 Ekim 2020

    Bir YORUM bırak?